Gevangenpoort: de oudste gevangenis van Nederland

Gevangenpoort. Over het gevangeniswezen en de geschiedenis van deze oudste gevangenis in Nederland in het bijzonder.

Gevangenpoort Den Haag

De Gevangenpoort is een middeleeuwse gevangenis in Den Haag. Sinds 1882 is in het gebouw een museum gevestigd. De gevangenpoort ligt dicht bij het Binnenhof en de Hofvijver.
Achter de poort ligt wat in Den Haag nu de “Plaats” wordt genoemd. Aan het hoofd van dit plein bevond zich ‘het Groene Zoodje’. Dit was de executieplaats.

De gevangenpoort was vanaf ongeveer 1420 tot 1828 de gevangenis van het Hof van Holland, waarin personen die een zwaar misdrijf hadden begaan terechtkwamen. In 1428 maakte Filips de Goede de “voorpoorte van den hove”, zoals de poort oorspronkelijk genoemd werd, tot staatsgevangenis. Keizer Karel V bouwde een groot cellencomplex aan de poort vast en breidde ook het gerechtsgebouw uit.

Gevangenpoort de oudste gevangenisDe verdachten werden in de gevangenpoort gehuisvest in afwachting van het proces. Daarbij werd conform middeleeuwse gebruiken, als dat nodig werd geacht, marteling toegepast. Soms zaten de gevangenen met vijftien personen in één cel. De gevangenen moesten hier wachten op hun vonnis, dat bestond uit een geldboete of een lijfstraf, bijvoorbeeld schandstraf, verbanning of de doodstraf. Opsluiting als straf werd pas toegepast sinds de 17e eeuw.

Het Gebouw Gevangenpoort

Keizer Karel V bouwde een groot cellencomplex aan de poort vast, en breidde ook het gerechtsgebouw uit. De Gevangenpoort was oorspronkelijk een van de drie toegangspoorten tot het Grafelijk Slot, met de Buitenhof en de Binnenhof. Het is het enige poortgebouw uit de Middeleeuwen dat in Den Haag bewaard bleef. Dat het gebouw gespaard is gebleven is vooral te danken aan Victor de Stuers. Die bestemde het gebouw tot museum voor strafwerktuigen en was daar de eerste directeur van. Het gebouwencomplex, dat naast de Gevangenpoort uit enkele andere gebouwen bestaat, is eigendom van de Staat (Rijksvastgoedbedrijf).